نوشته‌ها

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار (CMV)

ویروس موزاییک خیار (Cucmber Mosaic Virus)

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار (CMV) یکی از شایع ترین بیماری های ویروسی می باشد که بر خلاف آنچه از نام آن برداشت می شود مختص خیار نبوده و طیف گسترده ای از گیاهان (بیش از ۱۲۰۰ گونه در ۱۰۰ خانواده) را درگیر می کند .

بیماری موزاییک خیار اولین بار در آمریکای شمالی و در حدود سال ۱۹۰۰ گزارش شد و سپس به سراسر جهان گسترش یافت. ویروس موزاییک خیار (CMV) روی بسیاری از گیاهان زینتی ، علف ها، سبزی و صیفی جات ایجاد بیماری می کند. این بیماری شباهت زیادی با بیماری های ویروس موزاییک تنباکو (TMV) و ویروس موزاییک گوجه فرنگی (ToMV)داشته و تشخیص قطعی آن تنها به کمک گیاه پزشک و روش های آزمایشگاهی میسر است.

CMV در اکثر گیاهان باعث بیماری سیستماتیک می شود. بافت ها و اندام قدیمی که قبل از ابتلا به ویروس به وجود امده اند معمولا تحت تاثیر بیماری قرار نمی­گیرند اما بافت های جدید دچار ابتلا با شدت های مختلف می شوند.

ویروس موزاییک خیار

گسترش بیماری

زمستان­ گذرانی CMV در بسیاری از علف های چند ساله ، گل ها و گیاهان زراعی انجام می­پذیرد. علف های چندساله در زمستان ویروس را در ریشه خود نگه می دارند و در بهار ویروس را به اندام رویشی خود انتقال می دهند که زمینه ابتلای دیگر گیاهان را به وسیله شته ها و دیگر وکتور ها به وجود می آورد.

انتقال CMV به وسیله شته ها، سوسک های خیار، گیاهان انگلی، انسان، روش های مکانیکی و همچنین بذر صورت می پذیرد. شایع ترین راه انتقال ویروس، انتقال به وسیله شته ها بوده که این انتقال به صورت ناپایدار انجام می پذیرد. شته ها با تغذیه از شیره گیاه ویروس را دریافت کرده و به گیاهان دیگر انتقال می دهند. انتقال ویروس از گیاه آلوده به شته به کمتر از یک دقیقه زمان نیاز داشته و ماندگاری ویروس در بدن شته به چندین ساعت می رسد.

انتقال ویروس به وسیله کارگران برداشت کننده محصول نیز دیگر راه انتقال می باشد که گستردگی این انتقال می تواند به گونه ای باشد که کل مزرعه را پس از برداشت اول دچار ابتلا کند.

ویروس موزاییک خیار

انتقال به وسیله بذر در تعدادی از میزبان ها از جمله برخی علف ها وجود دارد که می­تواند در انتشار این ویروس به نقاط دیگر موثر باشد.

گیاهان انگل نیز می توانند میزبان و انتقال دهنده ویروس از گیاهی به گیاه دیگر باشند.

خسارت بیماری

خسارت بیماری بسته به شرایط و فراوانی شته ها حتی می تواند به ۱۰۰ درصد نیز برسد و باعث از بین رفتن کلی یک زمین شود. اما به طور معمول خسارت حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد می باشد که ممکن است به صورت کاهش کیفیت بروز پیدا کند.

این ویروس در خاک و بقایای گیاه ماندگاری نداشته و در بسیاری از میزبان ها از طریق تکثیر جنسی و بذر منتقل نمی شود.

ویروس موزاییک خیار

شته ها عامل اصلی گسترش CMV

میزبان های CMV

این ویروس دارای گسترده ترین طیف میزبان ها در بین تمامی ویروس های گیاهی می باشد که بیش از ۱۲۰۰ گونه از انواع گیاهان تک لپه و دو لپه را شامل می شود.

برخی از میزبان های این ویروس عبارتند از : خیار ، خربزه ، کدو ، گوجه فرنگی ، اسفناج ، کرفس ، فلفل ها ، ترب ، سیب زمینی شیرین ، شلغم ، هندوانه ، لیمو ، باقلا ، پیاز ، عروسک پشت پرده ، بادمجان ، سیب زمینی ، ریواس ، هویج، شوید ، رازیانه ، جعفری، مینای چینی ، داوودی ، سنبل ، گلایل ، شمعدانی ، مریم گلی ، سنبل، زبان در قفا، زنبق، همیشه بهار، نیلوفر پیچ، لادن، اطلسی، گل میمون، لاله، گل اهاری و …

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

نشانه های بیماری

نشانه های بیماری به طور کلی به صورت زیر نمود پیدا می کنند:

رشد گیاه متوقف شده و ظاهر گیاه همانند یک گیاه پژمرده در می آید. برگ های گیاه به طور کامل رشد نمی کنند و میان گره ها و دمبرگ ها کوتاه می شوند. برگ های قدیمی تر دچار کلروز و نکروز در نواحی حاشیه ای می شوند که سپس به تمام برگ گسترش می یابد. برگ های خشک شده از دمبرگ ها آویزان می شوند و می ریزند که باعث خالی ماندن قسمت های قدیمی ساقه می شود. (Agrios, 1978)

این نشانه ها می تواند در میزبان های مختلف متفاوت باشد که در اینجا به ذکر این نشانه ها در خیار و گوجه فرنگی می پردازیم

در خیار، معمولا نشانه های ابتلا به ویروس در مرحله جوانه زنی دیده نمی شود و نشانه ها شش هفته پس از انجام رشد رویشی دیده می شوند. در این مرحله برگ های گیاه به صورت لکه های زرد در آمده و شروع به چروکیده شدن می کنند و لبهء برگ ها به سمت پایین خم می شوند. رشد گیاه متوقف شده و گیاه با تعداد کمی دست باقی مانده و حجم کمی گل و میوه ،که معمولا قابل عرضه به بازار نیستند، را تولید خواهد کرد. خیار های تولید شده توسط گیاه بیمار معمولا به رنگ خاکستری و سفید در می آیند.

در گوجه فرنگی، نشانه هایی همچون توقف رشد بوته های انبوه بروز پیدا می کند. برگها به صورت رگه های سبز کم رنگ و پر رنگ و زرد در آمده و دچار بدشکلی می شوند. ممکن است ابتلا در قسمتی از گیاه رخ دهد و شاخه هایی که مبتلا نشده اند میوه دهی عادی خود را داشته باشند. ابتلا در مراحل اولیه رشد تاثیر بیشتری داشته و باعث کاهش تولید و به وجود آمدن میوه های کوچک می شود.

تشخیص بیماری

تشخیص قطعی ویروس موزاییک خیار با توجه به تعدد سویه ها ، گستردگی میزبان ها و شباهت علائم به بیماری های ایجاد شده توسط دیگر کوکوموویروس ها مشکل بوده و تشخیص قطعی بیماری توسط گیاه پزشک و به کمک روش های آزمایشگاهی مانند روش ELISA و روش PCR امکان پذیر می باشد.

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

کنترل بیماری

ویروس موزاییک خیار

استفاده از پوشش محافظ یکی از روش های کنترل بیماری در ابتدای فصل

همانند دیگر بیماری های ویروسی ، اگرچه عامل بیماری شناسایی شده اما درمانی برای این بیماری یافت نشده است. پیشگیری و ریشه کنی دو روش برای کنترل این بیماری محسوب می شوند.

استفاده از گونه های مقاوم به ویروس یکی از موثرترین و ساده ترین روش ها برای پیشگیری می باشد. برخی از گیاهان از جمله خیار و اسفناج دارای ارقام مقاوم به CMV هستند، اما بسیاری از گونه ها دارای ارقام مناسب از نظر اقتصادی و مقاومت به CMV نیستند. در این صورت اعمال روش های کنترلی می تواند موثر باشد.

ریشه کنی علف های میزبان این ویروس با توجه به گستردگی میزبان های آن بسیار سخت می باشد. اما کنترل برخی از علف های چندساله میزبان CMV در نزدیکی مزارع، گلخانه ها و باغات یکی از روش های پیشگیری از بیماری و کاهش احتمال وقوع آن می باشد. این روش تابحال در مزارع خیار و کرفس موثر بوده و منجر به کاهش ابتلا به بیماری شده است و در مورد دیگر میزبانان نیز می تواند موثر واقع شود. (Rist and Lorbeer, 1989)

یکی از روش های رایج پیشگیری از بیماری استفاده از روش “ترپ کراپ” می باشد . در این روش گیاهان مقاوم به CMV در اطراف مزرعه کاشته می شوند و به صورت حفاظی برای گیاهان حساس به ویروس که در وسط مزرعه کاشته شده اند عمل می کنند. به علت انتقال ناپایدار ویروس و دوره کوتاه ماندگاری آن در بدن شته این روش می تواند موثر واقع شود.

pepper_cmv1x1200 (2)

ویروس موزاییک خیار

تمیز و ضدعفونی کردن ابزار ، ماشین ها و دست ها نیز می تواند از انتقال مکانیکی و انسانی این ویروس جلوگیری کند. عدم استفاده از یک دستکش و لباس برای برداشت کل مزرعه و تقسیم بندی مزرعه به بخش های مجزا نیز می تواند از گسترش بیماری در یک مزرعه آلوده جلوگیری کند. CMV در شیره گیاهی ناپایدار بوده و قادر به تحمل دمای بیشتر از ۷۰ درجه سانتی گراد به مدت ۱۰ دقیقه نمی باشد.

پیشگیری از این بیماری پس از بروز پیدا کردن آن در مزرعه به علت فاصله زمانی کوتاه انتقال ویروس به گیاهان دیگر (توسط شته ها) سخت بوده و استفاده از آفت کش ها برای کنترل جمعیت شته ها به عنوان اصلی ترین وکتور این بیماری روش اثبات شده برای کنترل بیماری در مزرعه نمی باشد. اما از آنجایی که انتقال بیماری در اول فصل از طریق تغذیه حشرات بر روی علف های چند ساله آغاز می شود، مبارزه در مورد این گیاهان می تواند موثر باشد.

منبع : طراحان منظر

تریستزای مرکبات

ویروس تریستزای مرکبات (CTV)

ویروس تریستزای مرکبات (CTV)

ویروس تریستزای مرکبات

تریستزای مرکبات

ویروس تریستزای مرکبات (Citrus Tristeza Virus) یکی از خسارت ‏بارترین بیماری ها در مرکبات می باشد. این ویروس تا به امروز عامل مرگ بیش از ۸۰ میلیون درخت مرکبات بوده است. CTV متشکل از یک رشته RNA به همراه کپسول پروتئینی می باشد و از نظر شکل ظاهری مارپیچی بوده و با طول بیش از ۲۰۰۰ نانومتر یکی از درازترین ویروس های عامل بیماری های گیاهی می باشد. منشاء ویروس تریستزای مرکبات مشخص نیست اما شیوع آن اولین بار در دهه ۳۰ میلادی در آمریکای جنوبی ثبت شده است.

نژاد های مختلفی از ویروس تریستزا وجود دارند که برخی خسارت کمتری داشته و آثار مشخصی روی درختان مرکبات ایجاد نمی کنند در حالی که نژاد های دیگر با کشندگی و خسارت بالا نیز وجود دارند. اگرچه اکثر درختان مرکبات در برابر این ویروس آسیب پذیرند اما اثر این ویروس روی گونه ها و ارقام مختلف مرکبات متفاوت می باشد و دامنه ای از مقاومت تا تحمل و حساسیت را شامل می شود.

ورود این بیماری به ایران اولین بار از طریق انتقال نهال های مرکبات آلوده از ژاپن به شمال کشور صورت گرفت.

تریستزای مرکبات

ضعف و خشک شدگی سریع درخت در اثر آلودگی به ویروس

انتقال بیماری ویروس تریستزای مرکبات:

فعالیت ویروس تریستزای مرکبات به درون یک درخت آلوده محدود می شود و برای انتقال به درختان دیگر نیاز به یک انتقال دهنده یا وکتور داشته و به طور خودکار انتشار نمی یابد. شته ها با تغذیه از شیره درختان مرکبات آلوده، عامل اصلی انتقال این ویروس در سطح یک منطقه می باشند. انتقال این ویروس به صورت نیمه پایدار (تغذیه از درخت آلوده و انتقال ویروس به مدت چند روز) و به وسیله گونه های مختلف شته می باشد. گونه های مختلف شته نرخ انتقال متفاوتی دارند و برخی از گونه ها می توانند شانس انتقال آلودگی را تا چندین برابر افزایش می دهند.

استفاده از پیوندک آلوده به ویروس تریستزای مرکبات نیز یکی دیگر از راه های شایع انتقال این بیماری می باشد. انتقال بیماری در فواصل طولانی به وسیله انتقال درختان یا پیوند های آلوده به ویروس و همچنین انتقال درختان سالم به همراه شته های ناقل ویروس صورت می پذیرد. همچنین ممکن است شته های ناقل این بیماری به وسیله باد های شدید به نقاط دیگر منتقل شوند.

انتقال بیماری از طریق گیاهان انگلی و روش های مکانیکی نیز امکان پذیر است اما احتمال اینگونه انتقال بسیار کم می باشد.

تریستزای مرکبات

شته ها عامل اصلی گسترش CTV در سطح یک منطقه می باشند

تریستزای مرکبات

زرد شدن جوانه ها در گیاه آلوده به تریستزا

نشانه های بیماری:

نشانه های بروز بیماری در گونه های مختلف متفاوت است اما به طور کلی به سه دسته تقسیم می شود:

  1. ضعیف و خشک شدن درخت
  2. به وجود آمدن سوراخ ها روی شاخه ها و تنه (Stem-Pitting)
  3. زرد شدن جوانه ها

ضعیف شدن درخت و کلروز برگ ها به همراه خشک شدن سرشاخه ها از نشانه های این به شمار می آیند. ضعف در گیاه ممکن است به سرعت بروز پیدا کند یا در طول زمان دیده شود که به ترتیب باعث خشک شدن گیاه در طی چند روز یا ضعیف شدن گیاه در طول ماه ها و سال ها می گردد. خشک شدن گیاه در زمان کوتاه (Quick Decline) یکی از نشانه های شایع این بیماری می باشد. ایجاد بدشکلی و سوراخ روی شاخه ها و تنه نیز از دیگر نشانه های CTV می باشد که در شرایط مناسب ظهور پیدا می کند. این سوراخ ها روی شاخه ها و تنه اصلی به وجود آمده و در نهایت سبب کاهش باردهی درخت می شوند. زرد شدن جوانه ها نیز از نشانه های این بیماری می باشد.

برای تشخیص قطعی بیماری می توان از روش های آزمایشگاهی مانند ردیابی آنتی ژنی (ELISA) و روش PCR استفاده کرد.

تریستزای مرکبات

مقایسه شاخه سالم و شاخه مبتلا به ویروس

تریستزای مرکبات

به وجود آمدن سوراخ ها و بدشکلی روی تنه

کنترل بیماری ویروس تریستزای مرکبات :

تریستزای مرکبات

مقایسه محصول درخت مبتلا به ویروس (راست) با درخت سالم (چپ)

با توجه به اینکه در بیماری های ویروسی بهترین راه برای کنترل پیشگیری می باشد. در نتیجه قرنطینه و نظارت بر جابجایی غیر قانونی درختان می تواند نقش مهمی در جلوگیری از انتقال این بیماری به مناطق عاری از آلودگی ایفا کند. با توجه به ویروسی بودن بیماری پس از ابتلای درخت به بیماری نمی توان راهکار خاصی برای درمان آن پیشنهاد کرد . بهتر است قبل از گسترش آلودگی از طریق درختان آلوده، این درختان از سطح باغ حذف شوند. اما در زمینه پیشگیری می توان اقدامات موثری انجام داد:

  • تهیه پایه و پیوندک از مراجع مطمئن و اطمینان از عدم آلودگی آن ها به ویروس
  • استفاده از پایه های مقاوم به ویروس مانند نارنج سه برگ (پنسیروس)
  • آلوده کردن درخت به نژاد های ضعیف ویروس که باعث مقاومت درخت به نژاد های خسارت زای ویروس می شود
  • مبارزه با عوامل انتقال ویروس (شته ها) در صورت وجود آلودگی در منطقه

در نهایت باید توجه داشت که در پیشگیری و کنترل این بیماری به کارگیری تنها یک روش موثر نخواهد بود و باید از روش های کنترل تلفیقی در کنترل این بیماری استفاده شود.

منبع: طراحان منظر

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون (TMV)

ویروس موزاییک توتون (TMV)

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون (TMV)

حدود یک قرن پیش اولین ویروس گیاهی شناسایی شد. ویروس های گیاهی تنها در گیاهان توانایی تکثیر دارند به همین دلیل برای بشر و حیونات بی خطرند. ویروس موزاییک توتون (TMV) برای نخستین بار توسط M.W.Beijerinck در سال ۱۸۹۸ کشف شد. این کشف دریچه ای از سوالات گوناگون درباره ی طبیعت ویروس برای ویروس شناسان گشود.در واقع ویروس موزاییک توتون به عنوان یک مدل، در سال های گذشته نقشی اساسی در خط مقدم علم ویروس شناسی ایفا کرده است.

TMV پایداری بسیار زیادی دارد و از ماده ژنتیکی RNA و غلافی حقاظتی از جنس پروتئین ساخته شده است. ویروس کامل میله ای شکل، محکم و بسیار ریز می باشد. این ویروس در سلول گیاهی،پروتئین پوششی خود را از دست داده، به سمت سلول های گیاهی هدایت شده تا بتواند تکثیر شود.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

میزبان

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

طبق آخرین تخمین بیماری شناسان این ویروس توانایی بیماری زایی در بیش از ۳۵۰گونه گیاهی را دارد. از گونه های تحت تاثیر این بیماری می توان به گوجه فرنگی، توتون، فلفل، سیب، گیلاس و … اشاره کرد. نشانه های این بیماری در گیاهان مختلف متفاوت است. حتی برخی گونه ها با وجود میزبانی این بیماری نشانه ای از خود بروز نمی دهند.

اهمیت

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون بر روی گوجه فرنگی

میزبانان TMV (گوجه فرنگی، توتون و …) واکنش متفاوتی نسبت به این ویروس دارند، برای مثال کاهش بازده توتون به علت استفاده معمول از ارقام مقاوم ۱% بوده، این در حالیست که کاهش بازده در گوجه فرنگی به ۲۰% هم میرسد.به علاوه کاهش کیفیت میوه،بر ارزش اقتصادی محصول هم تاثیرگذار است. با همه این ها با توجه به پایداری بالای TMV که تا ۵۰ سال پایداری در حالت عصاره گیاه (silber & bark 1965) و ۱۰ دقیقه پایداری در دمای ۹۰ درجه سانتی گراد گزارش شده است و همچنین بروز علائمی مانند دیررسی محصول و کاهش بازده، اهمیت این بیماری دوچندان می شود.

شناسایی

نشانه های موزاییک توتون در گیاهان مختلف متفاوت است. بروز نشانه ها به شکل های مختلف مانند موزاییکی شدن، لکه لکه شدن، زردی، کوتولگی، پیچیدگی و سوختگی می باشد. این نشانه ها تحت تاثیر عوامل محیطی هستند، به طوری که ممکن است در برخی موارد نشانه ها بارز و در موارد دیگر نهفته باشند. نشانه ها در شرایط خنک در جوانه های گیاهان مهار شده و تا زمانی که به مکانی گرم منتقل نشوند خاموش می مانند. سن و نژاد گیاه عواملی دیگر در تاثیرگذاری میزان بروز این بیماری هستند. برخی از نشانه های ذکر شده می توانند به دلیل دمای بالا (به تنهایی)، تغذیه حشرات، بخش های تنظیم کننده گیاه، علف کش ها، کمبود مواد معدنی، و بیشبود آن ایجاد شود. به طور کلی می توان گفت که تشخیص بیماری موزاییک توتون تنها با رویت نشانه های آن کافی نیست.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

انتقال

اولین راه انتقال،بذرهای آلوده اند. اگر در انتخاب بذر دقت نکنیم،بقایای گیاهی را از بین نبریم و محیط کشت را بررسی نکنیم فضا را برای انتقال آلودگی فراهم کرده ایم. ویروس موزاییک توتون توانایی بسیار بالایی در ماندگاری میان بافت های مرده گیاهان دارد، نکته قابل توجه این است که TMV در سطح گلخانه، نیمکت ها و حتی البسه ی کارگران هم توانایی ماندگاری دارد.متداول ترین راه انتقال این بیماری انتقال شیره ی گیاهی توسط دست ها، وسایل، و لباس های کارگران می باشد. به این روش انتقال، روش مکانیکی می گویند. حشره هایی مانند شته قادر به پخش کردن TMV نیستند، در عوض حشره های جونده مانند ملخ ها و کرم ها در برخی موارد ویروس را پخش می کنند. البته به طور معمول نقش این حشرات در انتقال بیماری بسیار کمرنگ می باشد. قلمه و پیوندهای گیاهان آلوده،حتی در صورت عدم مشاهده ی نشانه های بیماری، باعث انتقال می شود. ویروس بیماری زا در تمام بخش های گیاه، به استثنای برخی از سلول های عامل رشد حضور دارند، به همین خاطر باید به محض مشاهده ی شاخه های آلوده آن ها را حذف کرد. محصولات توتون دار، مخصوصا سیگارها ممکن است حامل عمل بیماری زا باشند، به همین سبب استفاده از سیگار در مزرعه یا گلخانه به شدت منع میشود.

چرخه زیستی

TMV عضوی از ویروس هایی با جنس Tobamovirus است. اندازه ی ذره های ویروس ۳۰۰Χ۱۵ نانو متر است،یک ذره ی ویروس TMV تشکیل شده از ۲۱۳۰ کپی پروتئین پوششی ،که حدود ۶۴۰۰نوکلئوتید را می پوشاند. این ویروس ۲ سال در خاک های خشک و بقایای مرده و یک ماه در خاک های مرطوب توانایی مقاومت و ماندگاری دارد. باقی مانده ی ریشه ها در خاک هم توانایی میزبانی این ویروس ها را تا حدود دو سال دارند. این ویروس پس از رهایی از این شرایط و قرار گیری در سلول گیاه میزبان (با شرایط ذکر شده در قسمت انتقال) پس از مدتی کنترل را به دست گرفته و با توجه به استعداد سلول میزبان شروع به تکثیر خود می کند. بعد از این که ویروس همانندسازی خود را تا حد زیادی پیش برد و از تمام منابع سلول استفاده کرد، سلول میزبان بلااستفاده شده، از بین می رود و ویروس پی میزبان جدیدی می گردد. این چرخه دوباره و دوباره تکرار می شود.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

کنترل
۱ – استفاده از ارقام مقاوم

۲ – استفاده از بذرهای ضدعفونی و تیمار شده

۳ – خرید پیوندها از منابع قابل اطمینان. قبل از خرید در مورد روش های ضد عفونی گیاه سوال شود.

۴ – عدم کاشت گیاه در زمین هایی که باقیمانده ریشه جمع آوری نشده

۵ – شستن دست ها با آب و صابون ، قبل و بعد از کار با گیاهان، به جهت کاهش بالقوه ی پخش عامل بیماری زا

۶ – ضدعفونی ابزار گیاه قبل و بعد از کار در مزرعه یا گلخانه

۷ – بررسی گیاهان به طور مداوم

۸ – از بین بدن علف های هرز

۹ – از بین بردن بقایای گیاهی

۱۰ – دور کردن گیاهانی که نشانه های بیماری را بروز داده اند و از بین بردن آن ها در اسرع وقت

۱۱ – عدم استفاده از سیگار و حتی پاکت آن در گلخانه و مزرعه

کنترل شیمیایی:
هنوز روش شیمیایی مناسبی برای مبارزه با انواع ویروس پیشنهاد نشده است.

پ.ن: برای انتخاب روش مبارزه یا نوع سم مراجعه به گیاه پزشک الزامی است.

Save