گیاهان در باغ ایرانی

کاربرد انواع گیاهان در باغ های ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

مقدمه :

گیاهان در باغ های ایرانی با هدف ایجاد سایه ، برداشت و تزیین کاشته میشوند . حجم اصلی گیاهان متوجه درختان سایه دار و محصول دار است و گل ها و گیاهان تزیینی به میزان میزان کمتری در باغ ها وجود دارند . گیاهان را میتوان در سه گروه تقسیم کرد که شامل درختان ، بوته ها و گل های تزیینی است .

در این مقاله میخواهیم کاربرد هر یک از این ها را در باغ های ایرانی توضیح دهیم .

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

درختان :

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

برای ایجاد سایه در باغ های ایرانی از درختان سایه افکن مانند بید ،چنار ، نارون و مانند آن استفاده شده است و برای کمک بیشتر به ایجاد سایه ، گذرگاه های باغ ها را باریک انتخاب نموده اند تا سایه درختان دو طرف همه سطح گذرگاه ها را بپوشاند .

در محور های اصلی باغ ، بیشتر از ردیف درختان سرو و چنار استفاده شده است . تغییر شکلی که درختان چنار در چهار فصل سال از نظر رنگ برگ ها و ریزش آن ها دارد در مجاورت درختان سرو که همواره برگ دارند وسبز رنگ هستند تنوع زیادی در رنگ و طرح و حجم باغ ایران بوجود می آورد .این درختان بهار و پاییز بسیار زیبایی دارند و در فصل زمستان وجود درختان سرو باغ را سرسبز نگاه می دارد که این مسئله بستگی مستقیم به چگونگی آب وهوا و جنس زمین دارد .

در زمین های رسی و شور خاک که چنار بار نمی آید ، درختانی مثل تبریزی ، زبان گنجشک و کبودار می کاشته اند .

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

درختان تبریزی که به سرعت رشد میکنند چوبشان در ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد اما درختان سرو به لحاظ زیبایی دائمی و تناسب و کشیدگی اش محبوب مردم ایران است و شعرا در وصف آن بسیار سروده اند و زیبایی آن را الگوقرار داده و به آن تشبیه کرده اند مانند قد سرو .

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

پیرامون استخر باغ را هم با درختانی مانند نارون و افرا و مورد و بید شوریده و سرخ بید و ارغوان می پوشانند و در حاشیه خیابان های فرعی معمولا توت برگی میکاشتند و نوغان داران از برگ این درخت استفاده میکردند .

کرت های دو سوی خیابان های باغ را که بیشتر به صورت چهارتخت آرایش می شد با کانال های میوه پر میکنند . در مناطق خشک غالبا سیب ترش و آلو سیاه و انار و هلو و شفتالو و زرد آلو هر یک جداگانه در یک یا چند کرت نزدیک به هم کاشته میشد . در کرت های دورتر و پیرامون باغ ، مو می کاشتند و بر دیوار قسمتهایی از باغ داربستی می زدند و مو های سواره را بر آن میانداختند . خیابان کمربندی باغ و گوشه ها و پناه دیواره ها به انجیر و سنجد و عنّاب اختصاص داشت .

درختان سایه دار و زمینی باغ های دوره صفویه که در کتاب ارشادالزراعه نام برده شده مشک ، بید ، چنار ، سفیدار ترکمنستانی ، عرعر سمرقندی ، کنده دال ، ارغوان و چند گونه دیگر است .

در باغ های ایرانی فاصله میان محور های موازی معمولا تخته زمینی است که در برخی جاها برای کاشت گیاهان چهار فصلی

از قبیل اسپست که نوعی یونجه است و پژند اهلی که گیاهی خوشبو است استفاده می شود و به آن میان کرت می گویند و در بعضی دیگر در صورتی که زمین شیب دار باشد ، مانند باغ شاهزاده در ماهان ، به ایجاد آب نما و آبشار اختصاص می یابد . در میان کرت ، بوته های بلند که چشم انداز ساختمان باغ را بپوشاند کاشته نمی شده است . اسپست که از قدیم در باغ های ایرانی ساخته میشده چند سال می پاید و از هنگامی که سر میزند تا آنگاه که گل می دهد و درو می شود زیبا و خوشبواست و چشم انداز جلو ساختمان را هم بی اینکه پیش دید را بگیرد می آراید و زیبا می سازد .

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

بوته  ها :

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

این دسته از گیاهان باغ های ایرانی شامل انواع گل سرخ و انواع یاس ها است .

همانطور که گفته شد محبوب ترین درخت نزد ایرانیان سرو است . گل سرخ محبوب ترین گل باغ های ایران است به طوری که کلمه گل درفارسی معنی گل سرخ و هم معنی مطلق گل را دارد .

لفظ گل در ترکیب های دیگری نیز به چشم می خورد مانند گلستان یعنی باغ گل سرخ ، گلشن و گلزار به معنی باغ گل ، گلگشت به معنی تفرجگاه ، گلکاری یعنی ایجاد باغچه یا تپه گل و حتی صدای بلبل را گلبانگ می گویند .

شاعران بسیارو همچنین سیاحان و جهانگردان ، حسن ویژه گل سرخ در میان گل های ایران را تایید کرده اند . چنانچه همه بر والایی (( سرو )) در میان درختان ایرانی اقرار داشته اند . از این روست که (( گل سرخ )) و (( درخت سرو )) از بدیع ترین ارکان اساسی باغ های ایران به شمار می آیند .

گل سرخ آن طور که شاردن می گوید پنج رنگ است : سفید ، زرد ، سرخ ، سرخ اسپانیایی و سرخ خشخاشی و گل سرخ های دو رنگ که یک روی گلبرگهای آن سرخ و روی دیگر زرد است و بوته هایی نیز دارای گل های زرد و سفید و زرد و سرخ است که بر روی یک پایه می روید .

متاسفانه گونه های مختلف گل سرخ که بسیار معطر نیز بوده اند و باغ ها ایرانی را معطر می ساخته اند و یا برای تهیه گلاب و عطر از آنها استفاده می شده به ندرت به جا مانده یا دست کم در ایران بسیار کم است . تنها گل گلاب به میزان قابل توجهی کشت می شود و معروف ترین جایی که گل گلاب برای گلاب گیری پرورش می یابد نواحی قمصر و نیاسر کاشان است .

ایرانیان گل ها را به همان حالت شاداب و طبیعی که دارند می پسندند و هیچگاه به دنبال پیوند کردن یا ترکیب آن ها نبوده اند .

گل های بوته ای دیگر انواع یاس ها هستند که از آن جمله میتوان یاس سفید ، یاس بنفش ، یاسمن ، یاس زرد و غیره را نام برد . همچنین انواع نسترن ها از این گروه می باشند .

نقاشی انواع گل ها نیز یکی از هنر های مورد علاقه ایرانیان بوده است و این هنر در دوران تیموری و صفوی رایج بوده و به ویژه در دوران قاجار بیشتر معمول گردیده به طوری که روی جلد ها و قلمدان ها را با تصویر گل نقاشی نموده اند ( گل و مرغ )

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

گل های تزیینی :

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

گل های تزیینی را بیشتر در باغچه های جلوی ساختمان ، محور ورودی یا محورهای اصلی که متوجه بناست می کاشتند . از گلهایی که بیشتر مورد توجه ایرانیان بوده است و شاردن و برخی از جهانگردان از آن ها نام برده اند ، به موارد زیر میتوان اشاره کرد :

بنفشه ، سوسن با رنگ های مختلف ، سنبل سفید و آبی ، قرنفل ، سنبل خوشه ای ، زنبق ، انواع لاله ، میخک پرپر ، میخک کم پر ، گل شب بو ، زبان در قفا ، گل مریم ، همیشه بهار ، تاج خروس ( بستان افروز) ، ختمی ، خیری ، نیلوفر ، گل گندم ، گل خشخاش ، گل پامچال ، گل زعفران ، نرگس زرد و گل نسرین . یونجه نیز به جای چمن امروزی محوطه ی بزرگ زیر ذرختان و میان کرت را سرسبز نگه می داشته است .

در بعضی باغ ها در قسمتی از محوطه باغ به نام باغچه یا گلزار یا گلستان که معمولا نزدیک کوشک بود و گاهی به جای استخر می ساختند فقط گل دستی می کاشتند مثلا گل آتشی ( بغدادی ) ، گل چای و گل دشتی ( نوعی گل صورتی رنگ کم پر ) . در اطراف گلزار نیز ترشه ( یا تریشه ) یعنی باریکه یا حاشیه ای از ۳۰ تا ۷۰ سانتی متر می ساختند و بعد از آن خرندی بود از آجر به شکل کلاغ پر که بسیار ساده ولی قشنگ بود .

در این ترشه ، گلهای دستی که اغلب ناز بود می نشاندند . در گوشه های گلزار ، کاشتن یاس زرد ( یاسمن ) که هم معطر است و هم زنبور عسل به آن علاقه بسیار داشت و همچنین گل خرزهره و یاس باغی ( سفید ) و شاه پسند بسته ای خیلی معمول بود وسط گلزار را هم تقسیم بندی می کردند و این اواخر رسم شده بود که گل تپه می ساختند .

در این بخشها گلهایی نظیر لاله عباسی ، شاه پسند یک ساله ، شاه اشرفی ، میخک یا پنج انگشت ، قرنفل ، میمون و خطمی کاشته می شد . زنبق معمولی و زنبق سفید را که دوامش کمتر بود معمولا کنار خرند آجر یا گوشه ها می کاشتند به خصوص زنبق سفید را که در جنوب ایران فراوان است و عطر لطیفی دارد .

یکی دیگر از گیاهان باغ ها گل ابریشم و نسترن بودار ( عرقی ) و ارغوان پا کوتاه بود که یا در میان کرت می کاشتند یا در بنه گاه .

بنه گاه زمینی بود مربع مستطیل یا گرد ، بیشتر به شکل مربع ، که نشیمن تابستانی در کنار درختان کهن بود . در کنار این نشیمنگاه بیشتر گل ابریشم و نسترن بودار یا خرزهره ( برای دفع پشه و حشرات دیگر ) می کاشتند .

گل های پیچی انواع و اقسام نیلوفرها به رنگ های مختلف ، لوبیا فرنگی و پیچک ( عشقه ) را معمولا روی چفته یا فلکه می انداختند و سر انجام در نقاطی که نمی خواستند منظرشان مسدود شود ( بیشتر نزدیک به باغچه و مقابل بنا های فرعی ) سبزی کاری می کردند . امروزه نام تعدادی بیشماری درخت و گل که از ایران قدیم به سراسر گیتی رفته هنوز در کتاب های یونانی و لاتینی ماخذ علمی به نام ایران مضبوط و محفوظ است . در فرهنگ مشهور وبستر ، از میوه ها و گل های زیادی نام برده شده که همه نام صفات ایرانی یا پارسی را با خود دارند ، از آن جمله نباتات زیر را می توان یاد کرد :

 گل داوودی ایرانی

Persian Daisy

 سیب ایرانی

  Persian Apple

 گل یاس بنفش

Persian Lilac

 توت ایرانی

  Persian Berry

 گل سرخ ایرانی

  Persian Rose

 خرمای ایرانی

Persian Dates

 گل بنفشه ایرانی

Persian Violet

 خربزه ایرانی

Persian Melon

 شبدر ایرانی

Persian clove

 پرتقال ایرانی

Persian Orange

 گندم ایرانی

Persian Wheat

 آلاله ایرانی

Persian Butterap

 گل یاس ایرانی

Persian Syringa

گیاهان در باغ ایرانی

گیاهان در باغ ایرانی

منبع : طراحان منظر

این مطلب را نیز مطالعه کنید   باغ گیاهی مرتفع در جعبه کاشت
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *