ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار (CMV)

ویروس موزاییک خیار (Cucmber Mosaic Virus)

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار (CMV) یکی از شایع ترین بیماری های ویروسی می باشد که بر خلاف آنچه از نام آن برداشت می شود مختص خیار نبوده و طیف گسترده ای از گیاهان (بیش از ۱۲۰۰ گونه در ۱۰۰ خانواده) را درگیر می کند .

بیماری موزاییک خیار اولین بار در آمریکای شمالی و در حدود سال ۱۹۰۰ گزارش شد و سپس به سراسر جهان گسترش یافت. ویروس موزاییک خیار (CMV) روی بسیاری از گیاهان زینتی ، علف ها، سبزی و صیفی جات ایجاد بیماری می کند. این بیماری شباهت زیادی با بیماری های ویروس موزاییک تنباکو (TMV) و ویروس موزاییک گوجه فرنگی (ToMV)داشته و تشخیص قطعی آن تنها به کمک گیاه پزشک و روش های آزمایشگاهی میسر است.

CMV در اکثر گیاهان باعث بیماری سیستماتیک می شود. بافت ها و اندام قدیمی که قبل از ابتلا به ویروس به وجود امده اند معمولا تحت تاثیر بیماری قرار نمی­گیرند اما بافت های جدید دچار ابتلا با شدت های مختلف می شوند.

ویروس موزاییک خیار

گسترش بیماری

زمستان­ گذرانی CMV در بسیاری از علف های چند ساله ، گل ها و گیاهان زراعی انجام می­پذیرد. علف های چندساله در زمستان ویروس را در ریشه خود نگه می دارند و در بهار ویروس را به اندام رویشی خود انتقال می دهند که زمینه ابتلای دیگر گیاهان را به وسیله شته ها و دیگر وکتور ها به وجود می آورد.

انتقال CMV به وسیله شته ها، سوسک های خیار، گیاهان انگلی، انسان، روش های مکانیکی و همچنین بذر صورت می پذیرد. شایع ترین راه انتقال ویروس، انتقال به وسیله شته ها بوده که این انتقال به صورت ناپایدار انجام می پذیرد. شته ها با تغذیه از شیره گیاه ویروس را دریافت کرده و به گیاهان دیگر انتقال می دهند. انتقال ویروس از گیاه آلوده به شته به کمتر از یک دقیقه زمان نیاز داشته و ماندگاری ویروس در بدن شته به چندین ساعت می رسد.

انتقال ویروس به وسیله کارگران برداشت کننده محصول نیز دیگر راه انتقال می باشد که گستردگی این انتقال می تواند به گونه ای باشد که کل مزرعه را پس از برداشت اول دچار ابتلا کند.

ویروس موزاییک خیار

انتقال به وسیله بذر در تعدادی از میزبان ها از جمله برخی علف ها وجود دارد که می­تواند در انتشار این ویروس به نقاط دیگر موثر باشد.

گیاهان انگل نیز می توانند میزبان و انتقال دهنده ویروس از گیاهی به گیاه دیگر باشند.

خسارت بیماری

خسارت بیماری بسته به شرایط و فراوانی شته ها حتی می تواند به ۱۰۰ درصد نیز برسد و باعث از بین رفتن کلی یک زمین شود. اما به طور معمول خسارت حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد می باشد که ممکن است به صورت کاهش کیفیت بروز پیدا کند.

این ویروس در خاک و بقایای گیاه ماندگاری نداشته و در بسیاری از میزبان ها از طریق تکثیر جنسی و بذر منتقل نمی شود.

ویروس موزاییک خیار

شته ها عامل اصلی گسترش CMV

میزبان های CMV

این ویروس دارای گسترده ترین طیف میزبان ها در بین تمامی ویروس های گیاهی می باشد که بیش از ۱۲۰۰ گونه از انواع گیاهان تک لپه و دو لپه را شامل می شود.

برخی از میزبان های این ویروس عبارتند از : خیار ، خربزه ، کدو ، گوجه فرنگی ، اسفناج ، کرفس ، فلفل ها ، ترب ، سیب زمینی شیرین ، شلغم ، هندوانه ، لیمو ، باقلا ، پیاز ، عروسک پشت پرده ، بادمجان ، سیب زمینی ، ریواس ، هویج، شوید ، رازیانه ، جعفری، مینای چینی ، داوودی ، سنبل ، گلایل ، شمعدانی ، مریم گلی ، سنبل، زبان در قفا، زنبق، همیشه بهار، نیلوفر پیچ، لادن، اطلسی، گل میمون، لاله، گل اهاری و …

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

نشانه های بیماری

نشانه های بیماری به طور کلی به صورت زیر نمود پیدا می کنند:

رشد گیاه متوقف شده و ظاهر گیاه همانند یک گیاه پژمرده در می آید. برگ های گیاه به طور کامل رشد نمی کنند و میان گره ها و دمبرگ ها کوتاه می شوند. برگ های قدیمی تر دچار کلروز و نکروز در نواحی حاشیه ای می شوند که سپس به تمام برگ گسترش می یابد. برگ های خشک شده از دمبرگ ها آویزان می شوند و می ریزند که باعث خالی ماندن قسمت های قدیمی ساقه می شود. (Agrios, 1978)

این نشانه ها می تواند در میزبان های مختلف متفاوت باشد که در اینجا به ذکر این نشانه ها در خیار و گوجه فرنگی می پردازیم

در خیار، معمولا نشانه های ابتلا به ویروس در مرحله جوانه زنی دیده نمی شود و نشانه ها شش هفته پس از انجام رشد رویشی دیده می شوند. در این مرحله برگ های گیاه به صورت لکه های زرد در آمده و شروع به چروکیده شدن می کنند و لبهء برگ ها به سمت پایین خم می شوند. رشد گیاه متوقف شده و گیاه با تعداد کمی دست باقی مانده و حجم کمی گل و میوه ،که معمولا قابل عرضه به بازار نیستند، را تولید خواهد کرد. خیار های تولید شده توسط گیاه بیمار معمولا به رنگ خاکستری و سفید در می آیند.

در گوجه فرنگی، نشانه هایی همچون توقف رشد بوته های انبوه بروز پیدا می کند. برگها به صورت رگه های سبز کم رنگ و پر رنگ و زرد در آمده و دچار بدشکلی می شوند. ممکن است ابتلا در قسمتی از گیاه رخ دهد و شاخه هایی که مبتلا نشده اند میوه دهی عادی خود را داشته باشند. ابتلا در مراحل اولیه رشد تاثیر بیشتری داشته و باعث کاهش تولید و به وجود آمدن میوه های کوچک می شود.

تشخیص بیماری

تشخیص قطعی ویروس موزاییک خیار با توجه به تعدد سویه ها ، گستردگی میزبان ها و شباهت علائم به بیماری های ایجاد شده توسط دیگر کوکوموویروس ها مشکل بوده و تشخیص قطعی بیماری توسط گیاه پزشک و به کمک روش های آزمایشگاهی مانند روش ELISA و روش PCR امکان پذیر می باشد.

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

ویروس موزاییک خیار

کنترل بیماری

ویروس موزاییک خیار

استفاده از پوشش محافظ یکی از روش های کنترل بیماری در ابتدای فصل

همانند دیگر بیماری های ویروسی ، اگرچه عامل بیماری شناسایی شده اما درمانی برای این بیماری یافت نشده است. پیشگیری و ریشه کنی دو روش برای کنترل این بیماری محسوب می شوند.

استفاده از گونه های مقاوم به ویروس یکی از موثرترین و ساده ترین روش ها برای پیشگیری می باشد. برخی از گیاهان از جمله خیار و اسفناج دارای ارقام مقاوم به CMV هستند، اما بسیاری از گونه ها دارای ارقام مناسب از نظر اقتصادی و مقاومت به CMV نیستند. در این صورت اعمال روش های کنترلی می تواند موثر باشد.

ریشه کنی علف های میزبان این ویروس با توجه به گستردگی میزبان های آن بسیار سخت می باشد. اما کنترل برخی از علف های چندساله میزبان CMV در نزدیکی مزارع، گلخانه ها و باغات یکی از روش های پیشگیری از بیماری و کاهش احتمال وقوع آن می باشد. این روش تابحال در مزارع خیار و کرفس موثر بوده و منجر به کاهش ابتلا به بیماری شده است و در مورد دیگر میزبانان نیز می تواند موثر واقع شود. (Rist and Lorbeer, 1989)

یکی از روش های رایج پیشگیری از بیماری استفاده از روش “ترپ کراپ” می باشد . در این روش گیاهان مقاوم به CMV در اطراف مزرعه کاشته می شوند و به صورت حفاظی برای گیاهان حساس به ویروس که در وسط مزرعه کاشته شده اند عمل می کنند. به علت انتقال ناپایدار ویروس و دوره کوتاه ماندگاری آن در بدن شته این روش می تواند موثر واقع شود.

pepper_cmv1x1200 (2)

ویروس موزاییک خیار

تمیز و ضدعفونی کردن ابزار ، ماشین ها و دست ها نیز می تواند از انتقال مکانیکی و انسانی این ویروس جلوگیری کند. عدم استفاده از یک دستکش و لباس برای برداشت کل مزرعه و تقسیم بندی مزرعه به بخش های مجزا نیز می تواند از گسترش بیماری در یک مزرعه آلوده جلوگیری کند. CMV در شیره گیاهی ناپایدار بوده و قادر به تحمل دمای بیشتر از ۷۰ درجه سانتی گراد به مدت ۱۰ دقیقه نمی باشد.

پیشگیری از این بیماری پس از بروز پیدا کردن آن در مزرعه به علت فاصله زمانی کوتاه انتقال ویروس به گیاهان دیگر (توسط شته ها) سخت بوده و استفاده از آفت کش ها برای کنترل جمعیت شته ها به عنوان اصلی ترین وکتور این بیماری روش اثبات شده برای کنترل بیماری در مزرعه نمی باشد. اما از آنجایی که انتقال بیماری در اول فصل از طریق تغذیه حشرات بر روی علف های چند ساله آغاز می شود، مبارزه در مورد این گیاهان می تواند موثر باشد.

منبع : طراحان منظر

این مطلب را نیز مطالعه کنید   ویروس موزاییک توتون (TMV)
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *