ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون (TMV)

ویروس موزاییک توتون (TMV)

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون (TMV)

حدود یک قرن پیش اولین ویروس گیاهی شناسایی شد. ویروس های گیاهی تنها در گیاهان توانایی تکثیر دارند به همین دلیل برای بشر و حیونات بی خطرند. ویروس موزاییک توتون (TMV) برای نخستین بار توسط M.W.Beijerinck در سال ۱۸۹۸ کشف شد. این کشف دریچه ای از سوالات گوناگون درباره ی طبیعت ویروس برای ویروس شناسان گشود.در واقع ویروس موزاییک توتون به عنوان یک مدل، در سال های گذشته نقشی اساسی در خط مقدم علم ویروس شناسی ایفا کرده است.

TMV پایداری بسیار زیادی دارد و از ماده ژنتیکی RNA و غلافی حقاظتی از جنس پروتئین ساخته شده است. ویروس کامل میله ای شکل، محکم و بسیار ریز می باشد. این ویروس در سلول گیاهی،پروتئین پوششی خود را از دست داده، به سمت سلول های گیاهی هدایت شده تا بتواند تکثیر شود.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

میزبان

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

طبق آخرین تخمین بیماری شناسان این ویروس توانایی بیماری زایی در بیش از ۳۵۰گونه گیاهی را دارد. از گونه های تحت تاثیر این بیماری می توان به گوجه فرنگی، توتون، فلفل، سیب، گیلاس و … اشاره کرد. نشانه های این بیماری در گیاهان مختلف متفاوت است. حتی برخی گونه ها با وجود میزبانی این بیماری نشانه ای از خود بروز نمی دهند.

اهمیت

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون بر روی گوجه فرنگی

میزبانان TMV (گوجه فرنگی، توتون و …) واکنش متفاوتی نسبت به این ویروس دارند، برای مثال کاهش بازده توتون به علت استفاده معمول از ارقام مقاوم ۱% بوده، این در حالیست که کاهش بازده در گوجه فرنگی به ۲۰% هم میرسد.به علاوه کاهش کیفیت میوه،بر ارزش اقتصادی محصول هم تاثیرگذار است. با همه این ها با توجه به پایداری بالای TMV که تا ۵۰ سال پایداری در حالت عصاره گیاه (silber & bark 1965) و ۱۰ دقیقه پایداری در دمای ۹۰ درجه سانتی گراد گزارش شده است و همچنین بروز علائمی مانند دیررسی محصول و کاهش بازده، اهمیت این بیماری دوچندان می شود.

شناسایی

نشانه های موزاییک توتون در گیاهان مختلف متفاوت است. بروز نشانه ها به شکل های مختلف مانند موزاییکی شدن، لکه لکه شدن، زردی، کوتولگی، پیچیدگی و سوختگی می باشد. این نشانه ها تحت تاثیر عوامل محیطی هستند، به طوری که ممکن است در برخی موارد نشانه ها بارز و در موارد دیگر نهفته باشند. نشانه ها در شرایط خنک در جوانه های گیاهان مهار شده و تا زمانی که به مکانی گرم منتقل نشوند خاموش می مانند. سن و نژاد گیاه عواملی دیگر در تاثیرگذاری میزان بروز این بیماری هستند. برخی از نشانه های ذکر شده می توانند به دلیل دمای بالا (به تنهایی)، تغذیه حشرات، بخش های تنظیم کننده گیاه، علف کش ها، کمبود مواد معدنی، و بیشبود آن ایجاد شود. به طور کلی می توان گفت که تشخیص بیماری موزاییک توتون تنها با رویت نشانه های آن کافی نیست.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

انتقال

اولین راه انتقال،بذرهای آلوده اند. اگر در انتخاب بذر دقت نکنیم،بقایای گیاهی را از بین نبریم و محیط کشت را بررسی نکنیم فضا را برای انتقال آلودگی فراهم کرده ایم. ویروس موزاییک توتون توانایی بسیار بالایی در ماندگاری میان بافت های مرده گیاهان دارد، نکته قابل توجه این است که TMV در سطح گلخانه، نیمکت ها و حتی البسه ی کارگران هم توانایی ماندگاری دارد.متداول ترین راه انتقال این بیماری انتقال شیره ی گیاهی توسط دست ها، وسایل، و لباس های کارگران می باشد. به این روش انتقال، روش مکانیکی می گویند. حشره هایی مانند شته قادر به پخش کردن TMV نیستند، در عوض حشره های جونده مانند ملخ ها و کرم ها در برخی موارد ویروس را پخش می کنند. البته به طور معمول نقش این حشرات در انتقال بیماری بسیار کمرنگ می باشد. قلمه و پیوندهای گیاهان آلوده،حتی در صورت عدم مشاهده ی نشانه های بیماری، باعث انتقال می شود. ویروس بیماری زا در تمام بخش های گیاه، به استثنای برخی از سلول های عامل رشد حضور دارند، به همین خاطر باید به محض مشاهده ی شاخه های آلوده آن ها را حذف کرد. محصولات توتون دار، مخصوصا سیگارها ممکن است حامل عمل بیماری زا باشند، به همین سبب استفاده از سیگار در مزرعه یا گلخانه به شدت منع میشود.

چرخه زیستی

TMV عضوی از ویروس هایی با جنس Tobamovirus است. اندازه ی ذره های ویروس ۳۰۰Χ۱۵ نانو متر است،یک ذره ی ویروس TMV تشکیل شده از ۲۱۳۰ کپی پروتئین پوششی ،که حدود ۶۴۰۰نوکلئوتید را می پوشاند. این ویروس ۲ سال در خاک های خشک و بقایای مرده و یک ماه در خاک های مرطوب توانایی مقاومت و ماندگاری دارد. باقی مانده ی ریشه ها در خاک هم توانایی میزبانی این ویروس ها را تا حدود دو سال دارند. این ویروس پس از رهایی از این شرایط و قرار گیری در سلول گیاه میزبان (با شرایط ذکر شده در قسمت انتقال) پس از مدتی کنترل را به دست گرفته و با توجه به استعداد سلول میزبان شروع به تکثیر خود می کند. بعد از این که ویروس همانندسازی خود را تا حد زیادی پیش برد و از تمام منابع سلول استفاده کرد، سلول میزبان بلااستفاده شده، از بین می رود و ویروس پی میزبان جدیدی می گردد. این چرخه دوباره و دوباره تکرار می شود.

ویروس موزاییک توتون

ویروس موزاییک توتون

کنترل
۱ – استفاده از ارقام مقاوم

۲ – استفاده از بذرهای ضدعفونی و تیمار شده

۳ – خرید پیوندها از منابع قابل اطمینان. قبل از خرید در مورد روش های ضد عفونی گیاه سوال شود.

۴ – عدم کاشت گیاه در زمین هایی که باقیمانده ریشه جمع آوری نشده

۵ – شستن دست ها با آب و صابون ، قبل و بعد از کار با گیاهان، به جهت کاهش بالقوه ی پخش عامل بیماری زا

۶ – ضدعفونی ابزار گیاه قبل و بعد از کار در مزرعه یا گلخانه

۷ – بررسی گیاهان به طور مداوم

۸ – از بین بدن علف های هرز

۹ – از بین بردن بقایای گیاهی

۱۰ – دور کردن گیاهانی که نشانه های بیماری را بروز داده اند و از بین بردن آن ها در اسرع وقت

۱۱ – عدم استفاده از سیگار و حتی پاکت آن در گلخانه و مزرعه

کنترل شیمیایی:
هنوز روش شیمیایی مناسبی برای مبارزه با انواع ویروس پیشنهاد نشده است.

پ.ن: برای انتخاب روش مبارزه یا نوع سم مراجعه به گیاه پزشک الزامی است.

Save

این مطلب را نیز مطالعه کنید   سرمازدگی گیاهان
2 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *