سیاهک آشکار

سیاهک آشکار (ustilago sp)

سیاهک آشکار (ustilago sp)

سیاهک آشکار (ustilago sp)

کلمه ی ustilago با ریشه یونانی به معنای سوزاندن است و در نهایت به همین شکل مرسوم گردید. بیشترین خسارت این بیماری در گونه های مختلف گندم دیده میشود. با کندوکاوی در تاریخچه ی بیماری سیاهک به موارد جالبی برمیخوریم، قبل از کشف علت تغییر شکل گندم به این نوع مردم بر این باور بودند که علت سیاه شدن گندم ها گرفتار شدن به خشم الهی یا نفرین بدخواهان است و بعدها با گسترش نظریه ی خودبه خودی به این نتیجه رسیدند که بافت های گیاه خود به خود به این وضع دچار میشوند که پس از کشف علت آن، این نظریه ها منسوخ شدند.

مطالعات درباره این بیماری نشان میدهد که قارچ عامل ایجاد سیاهک آشکار ابتدا به تخمدان حمله کرده و با آلوده کردن آن منجر به از بین رفتن گیاه میشود.

این بیماری در مناطق مرطوب و نیمه مرطوب رواج داشته و از عوال خسارت زای غلات خصوصاً گندم به شمار میرود.

سیاهک دارای دو نوع پنهان و اشکار است که نوع پنهان آن نسبت به آشکار خسارت بیشتری به گیاه وارد میکند و در درجه اول حائز اهمیت است. در این مقاله به نوع آشکار سیاهک میپردازیم.سیاهک آشکار

انواع میزبان:

سیاهک عمدتاً به گندم حمله کرده و خسارت زیادی برجا میگذارد. در میان سیاهک ها اکثر گونه های ustilago triticum عامل بیماری در انواع گندم هستند. برخی از گونه های این سیاهک میتوانند به چاودار هم صدمه بزنند. اما در این میان چاودار نسبت به گندم در مقابل سیاهک از مقاومت بیشتری برخوردار است؛ همچنین در بین گندم ها گونه ی دوروم از سایرین مقاوم تر است.

به جز گندم سیاهک غلات دیگری را هم آماج حملات خود قرار میدهند که دو گونه از آن به شرح زیر می باشد:

  • عامل سیاهک آشکار گندم و جو ustilago nuda
  • عامل سیاهک آشکار جو و یولاف ustilago niger

بیولوژی:

زمستان گذرانی این قارچ به صورت میسیلیوم درون بذر های آلوده است. این بذرها ممکن است برای انواع میزبان ها مثل گندم، جو، یولاف یا چاودار باشد. به این ترتیب همزمان با کشت بذر های آلوده فعالیت قارچ با جوانه زدن میسیلیوم ها آغاز شده و همراه با گیاه در جوانه انتهایی آن رشد میکنند. با ظهور خوشه ها یا حتی قبل از آن قارچ به سنبله حمله کرده و با رشد و فعالیت درون سلول ها تمام بافت سنبله به جز محور را از بین میبرد.

در نهایت گیاهان آلوده بلندتر از گیاهان سالم به نظر میرسند و سنبله هایی قهوه ای تا سیاهرنگ دارند. با ادامه ی روند رشدی و رسیدن به مرحله ی تلیوسپوری در دانه، غشاء نازکی اطراف آن باقی میماند که با رسیدن تلیوسپور ها و پاره کردن غشاء اسپور ها آزادانه با باد جابجا میشوند و در تخمدان گیاهان سالم آلودگی ایجاد میکنند. اسپور ها زمان گلدهی آزاد شده، وارد تخمدان میشوند و بذر را آلوده میکنند و همینطور این بذر ها سال بعد منشا آلودگی خواهند بود. پس هر چه زمان گلدهی طولانی تر باشد میزان آلودگی و خسارت بیشتر خواهد بود.سیاهک آشکار

با توجه به روند رشد و تکثیر این قارچ و آگاهی از فرا رسیدن زمان هر مرحله از زندگی آن، با جابجایی زمان کشت محصول میتوان از میزان خسارت ها کم کرد. به طور مثال دمای ایده آل برای جوانه زدن اسپور های قارچ ۱۸ تا ۲۰ درجه ی سانتی گراد است؛ بنابراین اگر در زمان کاشت چنین دمایی بر قرار باشد شرایط مناسب برای فعالیت قارچ را فراهم کرده ایم. بهتر است در تصمیم گیری برای زمان کاشت گیاه به این موضوعات توجه شود.سیاهک آشکار

علائم بیماری:

سیاهک از زمانی قابل تشخیص میشود که خوشه ها روی بوته ظاهر شوند. در این هنگام گیاهان آلوده زودتر به خوشه میروند، همچنین این گیاهان معمولا بلند تر گیاهان سالم هستند. زمانی که خوشه ها از غلاف بیرون می آیند رنگ آنها به دلیل حضور تلیوسپورها زیتونی تیره تا قهوه ای می باشد. البته قبل از بیرون آمدن از غلاف رنگ تیره ی آنها تا حدودی قابل مشاهده است. در ادامه کم کم بافت سنبله ها سیاه و سخت شده و در نهایت به جای دانه بافتی سیاهرنگ و پودر مانند خواهند داشت.سیاهک آشکار

روش های کنترل:

  • ضد عفونی کردن بذرها: در مورد سیاهک ها بذر ها را میتوان به دو طریق ضد عفونی کرد. یک راه استفاده از آب داغ برای از بین بردن عامل بیماری زاست و راه دیگر استفاده از قارچ کش ها.

آب داغ برای ضد عفونی کردن در مقادیر زیاد امکان پذیر است اما ممکن است این روش پاسخی قطعی و مناسبی در پی نداشته باشد.

در مورد استفاده از قارچ کش ها، از آنجا که این عامل بیماری زا درون بافت دانه قرار میگیرد و به صورت سحطی وجود ندارد؛ برای مبارزه با آن باید از قارچکش ها و سموم سیستمیک مانند کارباتین، بنومیل، کاربوکسین، مانکوزب (برای سیاهک پنهان هم استفاده میشود)، ویتاواکس، بایتان، کاربندازیم و… استفاده کرد.

  • جدا کردن بذرهای آلوده: در بین بذرها، احتمال آلودگی بذرهای کوچکتر از معمول بیشتر است؛ با حذف این بذور میتوان در جهت کاهش بیماری عمل کرد. همچنین هنگام خریداری بذر از سالم بودن آنها اطمینان حاصل کنید.
  • حذف بوته های آلوده به سیاهک: با رسیدن گیاه و به خوشه رفتن، بوته هایی که سنبله های قهوه ای یا سیاهرنگ دارند را قبل از رسیدن تلیوسپور ها و آزاد شدن اسپور ها حذف کنید. در این صورت احتمال گسترش بیماری را کاهش داده اید.
این مطلب را نیز مطالعه کنید   سرمازدگی گیاهان
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *