زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم (cephus pygmaeus)

زنبور ساقه خوار گندم (cephus pygmaeus)

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم (cephus pygmaeus)

مقدمه:

گندم از جمله محصولات مهم در کشورمان است که بیماری ها و حشرات زیادی این محصول ارزشمند را تهدید می کنند. این بار به سراغ یک نوع زنبور خواهیم رفت که متاسفانه لارو این زنبور از بافت داخلی ساقه تغذیه کرده و با قطع کردن شیره ی گیاهی سبب پوک شدن دانه های گندم می شوند.

معرفی آفت:

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

این حشره نیز از جمله حشرات خسارت زایی است که غالبا در نواحی کشت گندم دیده میشود و سالانه خسارت قابل توجهی به بار می آورد. با توجه به این که لارو زنبور به گیاه حمله میکند و از آن مهمتر درون ساقه قرار دارد و حشره ی بالغی در زمان حمله دیده نمیشود، خسارت تا مرحله ی نهایی پنهان باقی مانده و در پایان کار خود را نشان میدهد.

تراکم این زنبور در کشورهای اروپایی، نواحی شمالی آفریقا و در آسیا بیشتر در کشورهای خاورمیانه و اطراف آن دیده میشود. اما در ایران زنبور ساقه خوار را میتوان در مناطقی مثل حواشی تهران، استانهای مرکزی، فارس و بالاخره در شمال کشور وجود دارد.زنبور ساقه خوار گندم

میزبان این حشره نه تنها گندم بلکه جو، چاودار و یولاف نیز هستند.

بیولوژی (زیست شناسی):

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

زمستان گذرانی cephus pygmaeus نه کاملا به صورت لارو و نه کاملا به شکل شفیره است در واقع لارو این حشره درون ساقه ی گندم و با پوششی پیله مانند به حالت دیاپوز زمستان گذرانی میکند. در این بین اگر وضعیت رطوبتی خاک و در کل شرایط محیط برای حشره مناسب باشد، لارو کم کم به شفیره تبدیل میشود و اگر این شرایط بر قرار نباشد لارو تا بهار سال بعد به همان حالت دیاپوز باقی می ماند. حشره کامل معمولا در فروردین یا نهایتا تا اردیبهشت از پیله بیرون امده و در منطقه به پرواز در می آید. حشرات کامل از شهد گل هایی مانند خردل استفاده کرده و بعد جفت گیری میکنند، حشره ی ماده توانایی گذاشتن ۴۰ الی ۷۰ تخم منفرد آن هم درون ساقه ی گندم را دارد. چون لاروها، درون ساقه از تخم در می آیند، به همین دلیل همانجا را برای صدمه زدن انتخاب میکنند و تا قبل از اعمال خسارت کشاورز متوجه آن نمی شود.

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

با گذشت مدت ۱۰ الی ۱۳ روز لاروها از تخم خارج شده و شروع به تغذیه میکنند و با گذران متوسط زمان ۲۵_۲۶ روز تغذیه از بافت درونی ساقه دوره ی فعال خود را پشت سر گذاشته و به صورت گفته شده در می آیند. زمان تخم گذاری به طور معمول همزمان با ظهور ساقه ها و یا گاها خوشه هاست، پس میتوان گفت که حشرات بالغ کمی قبل از این ماجرا از شفیره خارج میشوند. لاروها بعد از تغذیه گرد های سفید رنگی را درون ساقه به جا میگذارند. علاوه بر این جهت تغذیه به سمت ریشه است به این معنی که لارو همزمان با خوردن مواد به سمت ریشه حرکت میکند و در مراحل پایانی که میخواهد درون پیله قرار بگیرد تقریبا به محل طوقه و زیر خاک میرسد. قبل از رفتن به حالت دیاپوز اطراف خود را به شکل یک حلقه درون طوقه خالی میکند و در آن پیله ی قهوه ای رنگی می تند، به این ترتیب تا مرحله شفیرگی باقی میماند. از آنجا که میزان رطوبت در طی مراحل زندگی این حشره بسیار مهم است، میتوان گفت به دلیل آب و هوا و اقلیم تقریبا خشکی که در ایرات حاکم است این آفت در کشور ما خسارت آنچنانی نخواهد داشت.

مورفولوژی (ریخت شناسی):

ریخت شناسی را از اولین مرحله ی زندگی یعنی تخم ها آغاز میکنیم. تخم زنبور ساقه خوار گندم به صورت منفرد بوده، بسیار ریز، تقریبا کروی و به رنگ سفید و شفاف است که درون ساقه ی گندم گذاشته میشود.

لاروها سفید رنگ و در سنین پایانی حدودا ۱۰ الی ۱۵ میلیمتر طول دارند. خصوصیات بدنی آنها به این صورت است که فاقد پا ، بند بند و خمیده اند. لارو این زنبور به نوعی در بین زنبور ها قانون شکنی کرده است، چرا که لارو زنبورها غالبا Eruciform بوده و حدودا ۶ تا ۹ پای کاذب دارند اما همانطور که میبینید این زنبور لاروی فاقد پا دارد و این گونه که از خصوصیات ظاهری آن بر می آید از انواع vermiform می باشد.

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

حشره بالغ دارای بدنی با طول حدود ۱ سانتی متر است. رنگ زمینه ی بدن حشره، مشکی و از زیر سینه و روی شکم نوارهای زرد رنگ با الگوی عرضی وجود دارد. شاخک ها بلند و مشکی، پاها ترکیبی از رنگهای مشکی و زرد و قطعات دهانی زرد رنگ هستند. سر این زنبور به نسبت بدنش به میزان قابل توجهی بزرگتر است و انتهای بدن حشره ی ماده تخم ریز کوتاهی قرار گرفته که تخم ها توسط آن درون ساقه گذاشته میشوند.

خسارت:

زنبور ساقه خوار گندم

زنبور ساقه خوار گندم

همانطور که گفتیم لارو این حشره از بافت درونی ساقه تغذیه کرده و به سمت ریشه پیش میرود. با رسیدن به طوقه یک حلقه درون آن خالی کرده و پوست نازک اطراف آن را باقی میگذارد. در همان محل پیله ای قهوه ای رنگ به دور خود تنیده و به حالت دیاپوز در می آید، در این مرحله از انتقال شیره ی گیاهی به خوشه و دانه جلوگیری شده، مواد غذایی به دانه نرسیده، دانه ها پوک و سبک میشوند در این حالت خوشه ها خشک و ایستاده به نظر میرسند در حالی که خوشه های سالم پر و سنگین هستند و حالت خمیده دارند.

حال پس از این اتفاق به علت خالی بودن درون ساقه و طوقه، با وزیدن باد این بوته ها روی زمین می افتند و به اصطلاح نوعی ورس در مزرعه اتفاق می افتد.

کنترل زراعی:

  • تراکم بوته ها در میزان آلودگی تأثیر گذار است به این صورت که با کاهش تراکم بوته ها میزان خسارت و آلودگی کمتر است اما به دلیل کاهش عملکرد در این روش، انجام دادن آن توصیه نمیشود.
  • گفتیم که زمستان گذرانی حشره در طوقه و تقریبا زیر خاک است. با برداشت گندم برای کنترل آن، دو کار باید انجام بگیرد یک اینکه بقایای گیاهی سوزانده شود و دوم اینکه با یک شخم عیق کاه و کلشها را زیر و کنید.
  • کاشت ارقام مقاوم.
  • با تناوب در کاشت به این صورت که در طی فصل های کاشت محصولاتی غیر از گندم یکی در میان در تناوب با گندم کاشته شوند.
  • کاشت دیر هنگام ارقام دیررس در کاهش میزان آلودگی مؤثر است و این یعنی در زمان تخم گذاری گندم ها هنوز به ساقه یا خوشه نرفته اند.

منبع : طراحان منظر

Save

این مطلب را نیز مطالعه کنید   بید غلات (بید گندم )
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *